"Miasto i psy"
Wojskowe psy z Limy

     Debiutancka powieść M. Vargasa Llosy, wydana w 1963 roku. Ojciec pisarza chciał wyleczyć syna ze skłonności do tak niemęskiego - jego zdaniem - zajęcia jak literatura i wysłał go do szkoły wojskowej w Limie: Colegio Militar Leoncio Prado, znajdującej się w dzielnicy La Perla. Efektem przeżyć kadeta jest bezlitosny opis hierarchii wojskowej i warunków panujących w szkole. Siła tego opisu jest tym ostrzejsza, gdyż w Ameryce Łacińskiej armia tradycyjnie cieszy się szczególnym szacunkiem. Książka została publicznie spalona na dziedzińcu szkoły i skrytykowana przez armię.

    Kadeci toczą cichą wojnę nie tylko z przełożonymi, ale i ze starszymi rocznikami. Buntują się przeciw "chrzczeniu". Str. 58 (2. polskie wyd.): "Trzeba się bronić. Zemścimy się na tych z czwartego roku, każemy im drogo zapłacić za ich kawały (…) Aha, i poszukajmy jakiejś nazwy dla bandy. - Sokoły? - podsunął ktoś nieśmiało. - Nie - rzekł Jaguar. - To by było niepoważne. Będziemy się nazywać Kołem".
 
      W 1996 roku M. Vargas Llosa mówił o tej książce w wywiadzie udzielonym Adamowi Michnikowi, opublikowanym na łamach Gazety Wyborczej: "Przeżyłem dwa lata tego koszmaru i zrozumiałem, że muszę to opisać...".

    Krzysztof Mroziewicz pisze - powołując się na nie wydane dotąd w Polsce wspomnienia MVL - w książce "Dziennikarz w globalnej wiosce" (WSiP, Warszawa 2004, str. 124): "Zrobili mu i całemu rocznikowi to, co widocznie robi się we wszystkich wojskach świata. Jako pies (w Polsce kot) miał kopać kolegów, jeśli sam nie chciał być kopany i miał się onanizować w plutonie na wyścigi, kto kończy pierwszy, jest wolny, kto kończy ostatni - ściele łóżka innym. (...) W szkole kadetów uczyli kiepsko. Vargas lubił jedynie literaturę i fizykę."

     "Kastowość hierarchii wojskowej i próba przeciwstawienia się jej przez młodych kadetów stworzeniem własnej hierarchii, własnych równie rygorystycznych norm zachowania, prowadzą do nieuniknionych i drastycznych konfliktów, odzwierciedlających - mimo elitarnego i zamkniętego charakteru szkoły wojskowej - anachroniczną kastowość całego społeczeństwa." - pisze wydawca na okładce książki (2. polskie wydanie - Muza 2001).

Początek powieści

   "- Cztery - rzekł Jaguar.
   Twarze złagodniały w niepewnym blasku, który lampa z kulistym kloszem roztaczała przez nieliczne skrawki czystego szkła: zagrożony był tylko Porfirio Cava, dla innych niebezpieczeństwo minęło. Kości leżały nieruchomo, pokazując trójkę i jedynkę; ich biel rażąco odbijała się od brudnej podłogi. 
   - Cztery - powtórzył Jaguar. - Który to?
   - Ja - szepnął Cava. - Powiedziałem cztery.
   - Pospiesz się - odparł Jaguar. Wiesz, druga od lewej.
   Cava poczuł, że mu jest zimno. Ubikacje znajdowały się na końcu sypialni, oddzielone od niej cienkimi drewnianymi drzwiami, i nie miały okien. W poprzednich latach zima docierała tylko do sypialni kadetów, wciskając się przez wybite szyby i szpary; w tym roku była jednak szczególnie napastliwa i w całej szkole prawie nie było kąta wolnego od wiatru, który nocami potrafił przedostać się do ubikacji, rozproszyć nagromadzony tu w ciągu dnia smród i zmrozić ciepłą atmosferę. Ale Cava urodził się i wychował w górach, był przyzwyczajony do zimy: gęsią skórę miał teraz ze strachu."
    Przełożył: Kazimierz Piekarec

   Tytuł oryginalny: La ciudad y los perros
   Rok wydania: 1963
   Pierwsze polskie wydanie: Kraków 1978.
   Drugie polskie wydanie: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza 2001 (lipiec), ISBN 83-7200-903-1, twarda oprawa, format 125 x 190 mm, stron 443, cena ok. 39 zł.
  Kolejne polskie wydanie: Wydawnictwo Znak, Kraków 2009, twarda oprawa, stron 432, ISBN 978-83-240-1202-2, format 140x205.
 W kolekcji wielkich powieści XX wieku, wydawanej przez Gazetę Wyborczą, książka ukazała się w dniu 28 września 2004 roku (cena 15 zł + cena egz. gazety).