„Lituma w Andach”
Pishtacos i terrucos

  Dwaj policjanci, kapral Lituma i jego zastępca Tomas Carreño pełnią trudną służbę "na końcu świata", wysoko w Andach.
  Ich posterunek znajduje się przy wędrownej osadzie Naccos, której jedynymi mieszkańcami są robotnicy budujący drogę przez andyjskie przełęcze. Przy nich niewdzięczną i niebezpieczną służbę pełnią policjanci, którym w każdej chwili grozi atak partyzantów Świetlistego Szlaku. Doskonale zdają sobie sprawę, że ze spotkania z terrucos nie wyjdą żywi.
  Gdy trzej mieszkańcy osady znikają w krótkim okresie czasu bez śladu, policjanci próbują rozwiązać zagadkę. Wśród nieufnych górali nie będzie to łatwe. Czy wszyscy w osadzie wiedzą, co się stało z usłużnym niemową, obwoźnym handlarzem - albinosem i jednym z brygadzistów o imieniu Demetrio? Czy nikt nie chce wyznać prawdy stróżom prawa? Zabili ich terrucos? W dramatyczną fabułę wpleciona jest historia dawnej miłości Tomasa, który wieczorami zwierza się swojemu szefowi. W tle mamy też kilka epizodów ze Świetlistym Szlakiem, w tym ukamieniowanie podróżujących autobusem młodych turystów z Francji i napad na kopalnię.
  Powieść została w 1993 roku uhonorowana hiszpańską nagrodą Premio Planeta de Novela, fundowaną od 1952 r. przez barcelońskie wydawnictwo Grupo Planeta. Nagroda wynosi 50 milionów peset.
  Postać kaprala Litumy pojawia się także we wcześniejszych powieściach: Zielony dom i Kto zabił Palomina Molero?

Początek powieści

    „Kiedy Lituma zobaczył Indiankę w drzwiach chaty, odgadł, co miała zamiar powiedzieć. I rzeczywiście, powiedziała to, ale mamrocząc w keczua, a z kącików bezzębnych ust sączyły się jej strużki śliny.
    - Co ona mówi, Tomasito?
    - Nie całkiem ją rozumiem, panie kapralu.
    Policjant zwrócił się do kobiety, również w keczua, i gestykulując, poprosił, żeby mówiła wolniej. Indianka powtórzyła te nierozróżnialne dźwięki, które brzmiały dla Litumy jak barbarzyńska muzyka. Poczuł nagłe zdenerwowanie.
    - Co ona gada?
    - Zaginął jej mąż – wykrztusił policjant. – Cztery dni temu.
    - To już trzech – wyjąkał Lituma, czując że twarz oblewa mu pot. - Kurwa mać.
    - No to co robimy, panie kapralu?
    - Spisz jej zeznanie - po plecach Litumy przebiegł dreszcz. - Niech ci powie wszystko, co wie.
    - Co tu się, u diabła, dzieje! - wykrzyknął policjant - Najpierw niemowa, potem albinos. A teraz jeden z brygadzistów. To przecież niemożliwe, panie kapralu (...)”

Przekład: Wojciech Charchalis

Moja recenzja

   Lituma w Andach to pierwsza powieść Vargasa Llosy napisana przez niego po przegraniu wyborów prezydenckich w Peru. W ojczyźnie pisarza najwyższy urząd objął człowiek znikąd, który szybko uwolnił się od demokratycznych ograniczeń takich jak konstytucja i wprowadził rządy terroru. Czy to z tego powodu z kart powieści wyłania się przetłaczający obraz peruwiańskiej prowincji?
   Czytając książkę trudno nie zadać sobie pytania, po co właściwie do górskiej osady wysłano dwóch policjantów? Przecież w starciu ze Świetlistym Szlakiem i tak są bez szans. Sam sens pracy robotników z Naccos też może budzić wątpliwości. Komu potrzebna jest droga wysoko w górach, skoro każdy boi się ruszyć ze swego domu, aby nie spotkać powstańców?
   W dusznej atmosferze przemocy i strachu, zagłuszanego tylko alkoholem, budzą się zabobony i przesądy, powraca wiara w duchy gór i wysysające ludzki tłuszcz pishtaco. Zmianę posępnego nastroju wprowadzają wieczorne opowieści młodszego policjanta o tym, jak zakochał się w prostytutce Mercedes. W tych opowieściach są szaleństwo, morderstwo, wielka ucieczka, korupcja, fałszywe dokumenty, wpływowy ojciec chrzestny i ukryte pieniądze. Dowiadujemy się w końcu, dlaczego Tomas trafił do posterunku na końcu świata.
   Niech kogoś nie zwiedzie streszczenie fabuły. To nie jest kryminał o śledztwie w sprawie zaginionych. Vargas Llosa zabiera nas w brutalny i niestety prawdziwy świat, w którym nie chcielibyśmy żyć.

Wydawca o książce

   Na swojej stronie internetowej wydawnictwo Znak tak reklamuje powieść: "Najbardziej peruwiańska książka Llosy. W małej indiańskiej wiosce położonej w Andach gwałt jest czymś codziennym. Porwania, zbrodnie i terror Świetlistego Szlaku rujnują kraj, choć rzekomo mają zbudować nowy, sprawiedliwy świat. Policjant Lituma wraz ze swoim pomocnikiem Tomasitem przebywają na posterunku w andyjskiej wiosce Naccos, stale zagrożeni napadem maoistowskich bojowników Świetlistego Szlaku. Usilnie starają się znaleźć odpowiedzialnych za śmierć trzech zaginionych w kopalni osób, konfrontując się z wrogo nastawionymi i nieufnymi mieszkańcami okolic oraz bywalcami knajpy Dionisia i jego żony Adriany, uznawanej za czarownicę. Jako kontrapunkt dla brutalnej rzeczywistości pojawia się opowiadana podczas bezsennych nocy historia o starej miłości Tomasita do Mercedes, dziwki, którą wybawił od tortur swego szefa. Indiańskie wierzenia, wróżby z liści koki, pojawiający się groźny pishtaco i duch muki, dodają kolorytu i komplikują śledztwo policjantów. Lituma ma cechy reportażu, odkrywa nędzę peruwiańskiej prowincji, gdzie nie dociera demokracja, prawa człowieka nie istnieją, gdzie panuje zwyrodnienie i przemoc, a jedynym rozwiązaniem jest karabin maszynowy. Tylko mistrzostwo Mario Vargasa Llosy jest w stanie udźwignąć dramatyzm tematów zaangażowanych".

Bohaterowie

   Kapral Lituma
    Doświadczony policjant, rodem z Piury, pojawia się też w innych książkach M. Vargasa Llosy.

    Tomas Carreño
    Młody policjant, tęskniący za swoją ukochaną o imieniu Mercedes.  "Dobrowolnie" zgłosił się do służby w "strefie zagrożenia".

   Dionisio i Adriana
   Właściciele jedynej knajpy w Naccos. Dionisio to "(...) człowiek o poczerniałej twarzy, jakby natarł ją sobie sadzą, gruby i nalany, o krótkich, szpakowatych włosach. Wciśnięty w niebieski sweter, którego nigdy nie ściągał, miał oczy zawsze czerwonawe i błyszczące od kielicha, bo pił równo z klientami."

   Pedro Tinoco
   Niemowa, sprowadzony do Naccos przez Tomasa Carreño. Wyszedł po butelkę piwa dla policjanów i zaginął.

    Tytuł oryginalny: Lituma en Los Andes
    Rok wydania: 1993
    Dedykacja: Dla Beatriz Moury, ukochanej przyjaciółki, wzorowej redaktorki.

    Pierwsze polskie wydanie: Dom Wydawniczy Rebis, Poznań, styczeń 1998, seria: Salamandra, stron: 244, miękka okładka, projekt okładki: Lucyna Talejko-Kwiatkowska, ISBN: 83-7120-438-8, format: 13x20cm.
    Drugie polskie wydanie: Wydawnictwo Znak, Kraków, 2009, stron: 256, opracowanie graficzne: Katarzyna Borkowska, ISBN: 978-83-240-1234-3, format: 140x205, oprawa twarda, cena detaliczna: ok. 32 zł.
    Wydanie angielskie: Death in the Andes, wyd. Faber and Faber Limited, 1996, przekład: Edith Grossman.
    Wydanie amerykańskie: Death in the Andes, wyd. Farrar, Straus & Giroux, Nowy Jork 1996, przekład: Edith Grossman.
    Wydanie francuskie: Lituma dans les andes, wyd. Gallimard, Paryż 1996, przekład: Albert Bensoussan.
    Wydanie holenderskie: De geesten van de Andes, wyd. Meulenhoff, Amsterdam 1995, przekład: Mieke Westra.
    Wydanie niemieckie: Tod in den Anden, wyd. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1996, przekład: Elke Wehr.
    Wydanie węgierskie: Halal az andokban, wyd. Europa Konyvkiado, Budapeszt 1996, przekład: Tomcsanyi Zsuzsanna.
    Wydanie włoskie: Il caporale Lituma sulle Ande, wyd. Edizione CDE spa, Mediolan 1995, przekład: Angelo Morino.

Rebis 1998


Znak 2009


Picador 2007